Bazar i rynek to pojęcia używane w Polsce często zamiennie, choć w precyzyjnym znaczeniu różnią się zakresem. Rynek (plac rynkowy) odnosi się do przestrzeni miejskiej, na której od wieków prowadzono wymianę handlową. Bazar to z kolei termin kojarzony z bardziej intensywną, wielobranżową formą handlu — niekiedy pod dachem, niekiedy na wolnym powietrzu.
Rys historyczny
Pierwsze prawa do organizowania targów w Polsce lokacje miejskie otrzymywały już w XIII i XIV wieku. Jarmarki odbywały się kilka razy w roku, trwały od kilku dni do kilku tygodni i przyciągały kupców z odległych regionów. Cotygodniowe targi (tzw. targi tygodniowe) odbywały się zazwyczaj w środy lub soboty.
W II Rzeczypospolitej targi miejskie i bazary stanowiły ważne ogniwo zaopatrzenia ludności, szczególnie w dużych miastach przemysłowych. Bazar Różyckiego na Pradze w Warszawie, założony w 1905 roku, stał się jednym z najbardziej znanych przykładów wielobranżowego targowiska w Polsce — działał nieprzerwanie przez całe dekady.
W okresie PRL-u bazary pełniły funkcję uzupełniającą względem systemu dystrybucji państwowej. Po 1989 roku gwałtowny wzrost liczby targowisk i bazarów był jednym z symptomów transformacji gospodarczej — prywatna inicjatywa handlowa wypełniła luki rynkowe szybciej niż powstawały sklepy.
Bazar Różyckiego przy ul. Targowej na warszawskiej Pradze przez wiele lat był symbolem prywatnej wymiany handlowej. W momencie transformacji ustrojowej obroty na niektórych placach bazarowych w Warszawie były porównywalne z obrotami dużych domów towarowych.
Charakterystyczne bazary regionalne
Polska ma kilka bazarów o znaczeniu ponadlokalnym:
- Bazar Różyckiego, Warszawa — jeden z najstarszych działających targowisk w Polsce. Zlokalizowany na Pradze-Północ przy ul. Targowej. Wielobranżowy, o intensywnym charakterze handlowym.
- Bazar przy ul. Grzybowskiej / Hala Mirowska, Warszawa — hala targowa z XIX w., odremontowana i działająca jako targ spożywczy i rzemieślniczy.
- Giełda Samochodowa w Poznaniu (Franowo) — jeden z największych w Europie Środkowej placów handlu używanymi samochodami.
- Giełda Rolno-Spożywcza Bronisze k. Warszawy — hurtowe centrum handlu warzywami i owocami; zaopatruje sklepy i restauracje z całego regionu mazowieckiego.
- Hala Targowa, Kraków — Stary Kleparz, targowisko przy placu Jana Matejki funkcjonujące od XII–XIII w. Uważane za jedno z najstarszych targowisk w Polsce nieprzerwanie działających na tym samym miejscu.
Współczesna rola bazarów
W dobie hipermarketów i e-commerce bazary nie zniknęły — zmienił się ich charakter i funkcja społeczna. Dziś pełnią kilka ról równocześnie:
| Funkcja | Opis |
|---|---|
| Handlowa | Sprzedaż towarów po cenach niższych niż w sklepach, szczególnie artykułów spożywczych i odzieży |
| Społeczna | Miejsce spotkań lokalnej społeczności, szczególnie w mniejszych miastach |
| Kulturowa | Zachowanie tradycji lokalnego handlu; niektóre jarmarki mają status dziedzictwa kulturowego |
| Ekonomiczna dla małych producentów | Umożliwia sprzedaż bez konieczności wchodzenia do sieci dystrybucji dużych sieci handlowych |
Bazary a ustawa o ograniczeniu handlu w niedziele
Ustawa z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta reguluje, które formy handlu mogą być prowadzone w niedziele. Rolnicy i producenci rolni sprzedający własne produkty są z zasady zwolnieni z ograniczeń wynikających z ustawy, jednak interpretacja przepisów w kontekście bazarów i targowisk bywa niejednoznaczna — zależy od formy prawnej prowadzenia działalności. Szczegóły określa Państwowa Inspekcja Pracy.
Przyszłość lokalnego handlu
Obserwowany w Polsce od lat 2010. wzrost zainteresowania zakupami lokalnymi i bezpośrednimi od producentów przyniósł nowe formy bazarów — tzw. targi śniadaniowe, targi ekologiczne i bazary rzemieślnicze w dużych miastach. Łączą one tradycję bezpośredniego kontaktu sprzedawcy z kupującym z nowym podejściem do jakości i pochodzenia produktu. Tego rodzaju inicjatywy odbyły się m.in. w Warszawie (Hala Gwardii, Hala Mirowska), Krakowie, Wrocławiu i Poznaniu.
