Targowisko to wyznaczone i zorganizowane miejsce, gdzie odbywa się periodyczny lub stały handel towarami. W Polsce targowiska funkcjonują w strukturach samorządowych — prowadzą je gminy, spółki komunalne lub podmioty prywatne na podstawie umów z władzami lokalnymi.
Podstawy prawne
Zasady organizacji targowisk w Polsce wynikają przede wszystkim z ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych, która reguluje opłatę targową. Gminy pobierają opłatę targową od osób fizycznych i prawnych handlujących na targowiskach. Stawkę określa rada gminy w drodze uchwały, przy czym istnieje górna granica ustawowa corocznie aktualizowana obwieszczeniem ministra właściwego do spraw finansów publicznych.
Regulamin targowiska — zakres dozwolonej sprzedaży, godziny otwarcia, zasady rezerwacji stoisk — ustala zarządca obiektu. Sprzedawcy zobowiązani są do przestrzegania przepisów sanitarnych wynikających z ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia oraz rozporządzeń unijnych dotyczących higieny.
Opłata targowa dotyczy wyłącznie sprzedaży na targowiskach. Jest niezależna od podatku od nieruchomości. Zwolnienia dotyczą m.in. sprzedaży przez rolników własnych produktów roślinnych i zwierzęcych nieprzerobionych.
Rodzaje targowisk w Polsce
Polskie targowiska różnią się profilem asortymentowym, cyklicznością i lokalizacją:
- Targowiska ogólnospożywcze — sprzedaż warzyw, owoców, nabiału, mięsa i przetworów. Najliczniejsze w miastach powyżej 5 tys. mieszkańców.
- Bazary wielobranżowe — oprócz żywności: odzież, obuwie, artykuły przemysłowe. Charakterystyczne dla dużych aglomeracji.
- Targowiska rolne i giełdy rolno-spożywcze — większe obiekty skupiające hurtową i detaliczną sprzedaż produktów rolnych. Np. Giełda Wolska w Warszawie czy Giełda Rolno-Spożywcza w Broniszach.
- Targi niedzielne i jarmarki — organizowane okazjonalnie lub sezonowo, często przy kościołach lub placach miejskich. W wielu miejscowościach stanowią kontynuację tradycji sięgających kilku wieków.
Administracja targowisk
Targowiskami zarządzają najczęściej:
- Gminne jednostki budżetowe lub zakłady komunalne
- Spółki prawa handlowego ze 100% udziałem gminy
- Prywatni operatorzy na podstawie umowy dzierżawy nieruchomości komunalnej
Zarządca odpowiada za utrzymanie infrastruktury (stoiska, wiaty, toalety), organizację i pobór opłat targowych, a w przypadku obiektów hali — za warunki sanitarne obiektu.
Godziny i cykliczność
Większość targowisk miejskich działa kilka razy w tygodniu — najczęściej w środę, piątek i sobotę rano. Targi sobotnie i niedzielne przyciągają zazwyczaj więcej sprzedawców i kupujących niż dni powszednie. Hale targowe z reguły otwarte są codziennie (z wyjątkiem niedziel handlowych regulowanych ustawą).
Infrastruktura
Infrastruktura polskich targowisk bywa zróżnicowana. Stare place z lat 70. i 80. XX w. w wielu miejscach doczekały się modernizacji — zadaszeń, utwardzonego placu, instalacji wodnociągowych i elektrycznych. Część miast wybudowała nowe hale targowe z wentylacją, chłodniami i szatniami. W mniejszych gminach wciąż dominują prowizoryczne stoiska na wolnym powietrzu.
Targowiska a przepisy sanitarne
Sprzedawcy żywności na targowiskach podlegają kontroli Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Sanepid) oraz Inspekcji Weterynaryjnej w przypadku produktów pochodzenia zwierzęcego. Wymagania dotyczą przede wszystkim warunków przechowywania i ekspozycji towarów, higieny osobistej, oznakowania produktów i posiadania właściwych dokumentów (atesty, badania, zgłoszenia do właściwych rejestrów).
Aktualne wymogi sanitarne dla handlu na targowiskach dostępne są w wytycznych Głównego Inspektoratu Sanitarnego: www.gov.pl/web/gis
Targowiska w liczbach
Dane o liczbie targowisk w Polsce publikuje Główny Urząd Statystyczny w ramach statystyk handlu detalicznego. Liczba obiektów i łączna powierzchnia handlowa zmieniają się co roku — aktualne dane dostępne są w publikacjach GUS: stat.gov.pl.
